วิชาการ

วิถีชีวิตของชาวประมงพื้นบ้านที่ใช้เรือขนาดเล็กออกทะเลเพื่อทำมาหากินนั้น จะขึ้นอยู่กับธรรมชาติเป็นหลัก หากกระบวนการทางธรรมชาติเปลี่ยนแปลงไป เช่น น้ำตื้นขึ้น ลึกขึ้น กระแสน้ำไหลเร็วขึ้น หรือช้าลง อาจกระทบต่อแหล่งวางไข่ของสัตว์น้ำ แหล่งทำมาหากิน เส้นทางเดินเรือของชาวประมงได้ เพราะวิถีพื้นบ้านนั้นไม่สามารถออกทะเลไปได้ไกลจากฝั่งมากมายเหมือนเรือประมงพาณิชย์ ที่แม้หากธรรมชาติใกล้ๆฝั่งเปลี่ยนแปลงไปก็อาจไม่กระทบมากเนื่องจากมีแหล่งทำมาหากินอยู่บริเวณทะเลน้ำลึกห่างจากฝั่งไปค่อนข้างไกล Beach Lover ชวนศึกษาข้อมูลเบื้องต้นของความเร็วกระแสน้ำที่อาจส่งผลต่อการตกตะกอน การเดินเรือ การอยู่รอดของปะการัง รวมถึงแหล่งวางไข่ของสัตว์ทะเลดังนี้ ความเร็วกระแสน้ำที่ทำให้ตะกอนทรายตกสะสม o โดยทั่วไป ตะกอนทรายขนาดกลาง (~0.25 มม.) จะเริ่มตกสะสมเมื่อความเร็วกระแสน้ำลดลงต่ำกว่า 0.2–0.3 เมตรต่อวินาที o ตะกอนขนาดเล็กกว่า เช่น ทรายละเอียดมาก หรือโคลน อาจตกสะสมที่ความเร็วต่ำกว่า0.1 เมตรต่อวินาที o หากความเร็วกระแสน้ำต่ำกว่า 0.05 เมตรต่อวินาที พื้นที่บริเวณนั้นมีแนวโน้มจะเกิดการสะสมของตะกอนอย่างต่อเนื่อง จนอาจทำให้ท้องทะเลตื้นเขิน ความเร็วกระแสน้ำที่ส่งผลกระทบต่อปะการัง o ปะการังต้องการกระแสน้ำเพื่อช่วยหมุนเวียนออกซิเจน นำพาสารอาหาร และพัดพาสิ่งตกค้างออกจากโครงสร้างปะการัง o หากกระแสน้ำมีความเร็วต่ำกว่า 0.05 เมตรต่อวินาที อาจเกิดการสะสมของตะกอนบนแนวปะการัง ทำให้ปะการังขาดแสงแดดและสารอาหาร ส่งผลให้เกิดภาวะปะการังฟอกขาวหรือการตายของปะการัง o แต่หากกระแสน้ำเร็วเกินไป (มากกว่า 1 เมตรต่อวินาที) อาจส่งผลกระทบทางกายภาพ เช่น ทำให้ปะการังแตกหัก […]

งานถมทะเลเพื่อสร้างท่าเรือน้ำลึกในประเทศไทยที่ผ่านมาอยู่ตรงไหนกันบ้าง Beach Lover ขอพาสำรวจท่าเรือขนาดใหญ่ในนิคมอุตสาหกรรมภาคตะวันออก 2 แห่ง คือ แหลมฉบัง จ.ชลบุรี และมาบตาพุด จ.ระยอง ที่เกิดขึ้นมานานมากแล้วจากนโยบายรัฐในอดีตที่ต้องการเปลี่ยนพื้นที่ภาคตะวันออกแถบนี้ให้เป็นพื้นที่อุตสาหกรรม จนถึงปัจจุบันได้มีการถมทะเลเพื่อขยายท่าเรือไปหลายครั้ง โดยในปี 2568 กำลังถมทะเลเพื่อขยายท่าเรือต่อในระยะที่ 3 ทั้งสองพื้นที่ (https://www.eeco.or.th/th/laem-chabang-port-phase-3 และ https://maptaphut3.com/#) ส่วนอีกโครงการหนึ่งซึ่งมาขนาดใหญ่กว่า ยังไม่ได้ก่อสร้างแต่มีแผนว่าจะแล้วเสร็จเฟสแรกในปี 2583 คือโครงการถมทะเลเพื่อสร้างท่าเรือน้ำลึกขนาดใหญ่ภายใต้โครงการแลนด์บริดจ์สองฝั่งทะเลบริเวณแหลมริ่ว จ.ชุมพร และ อ่าวอ่าง จ.ระนอง (https://www.landbridgethai.com) โครงการถมทะเลเพื่อสร้างท่าเรือน้ำลึกขนาดใหญ่ภายใต้โครงการแลนด์บริดจ์สองฝั่งทะเลบริเวณแหลมริ่ว จ.ชุมพร (5,808 ไร่) และ อ่าวอ่าง จ.ระนอง (6,975 ไร่) นั้น  หากเทียบเคียงกับโครงการถมทะเลขนาดใหญ่ที่เคยเกิดขึ้นมาแล้วในอดีตอย่างท่าเรือน้ำลึกแหลมฉบัง จ.ชลบุรี (5,257 ไร่ รวมระยะที่ 3 ที่กำลังดำเนินการ) และท่าเรือน้ำลึกมาบตาพุด จ.ระยอง (3,362 ไร่ รวมระยะที่ 3 ที่กำลังดำเนินการ) พบว่า โครงการถมทะเลเพื่อสร้างท่าเรือภายใต้โครงการแลนด์บริดจ์ทั้งสองฝั่งทะเลในสองจังหวัดรวมกันนั้นกินพื้นที่ใหญ่กว่าท่าเรือน้ำลึกแหลมฉบังประมาณ 2.4 เท่า และใหญ่กว่าท่าเรือน้ำลึกมาบตาพุดประมาณ 3.8 เท่า หรือหากเทียบเคียงพื้นที่กับเกาะหลีเป๊ะ จ.สตูล เพื่อให้เห็นภาพชัดเจนขึ้น จะพบว่าพื้นที่ถมทะเลของแต่ละโครงการนั้นใหญ่กว่าเกาะหลีเป๊ะ1.6 ถึง 3.4 เท่าตัว   สิ่งที่แตกต่างกันคือ  ท่าเรือน้ำลึกแหลมฉบังและมาบตาพุดนั้นเป็นการถมทะเลที่ประชิดติดกับชายฝั่งในระบบนิเวศที่เป็นทราย โครงสร้างท่าเรือเชื่อมต่อกับชายฝั่งทะเลเลยโดยไม่มีสะพานข้ามทะเลไปยังท่าเรือแตกต่างจากท่าเรือที่อาจเกิดขึ้นภายใต้โครงการแลนด์ที่ถมทะเลห่างฝั่งออกไปโดยมีสะพานเชื่อม

การออกแบบกำแพงกันคลื่น (Seawall) เพื่อแก้ปัญหาการกัดเซาะชายหาดเป็นกระบวนการที่ซับซ้อน ซึ่งต้องคำนึงถึงปัจจัยด้านสิ่งแวดล้อม โครงสร้าง และเศรษฐศาสตร์ กำแพงกันคลื่นมีบทบาทสำคัญในการป้องกันแนวชายฝั่งจากการกัดเซาะและความเสียหายจากพายุ แต่การออกแบบต้องปรับให้เหมาะสมกับสภาพแวดล้อมของพื้นที่ การออกแบบกำแพงกันคลื่นประกอบด้วยการเลือกประเภทที่เหมาะสม การกำหนดรายละเอียดโครงสร้าง และการพิจารณาผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม ต่อไปนี้เป็นข้อพิจารณาที่สำคัญและแนวทางในการออกแบบกำแพงกันคลื่นให้มีประสิทธิภาพในการป้องกันการกัดเซาะชายฝั่ง ประเภทของกำแพงกันคลื่น 1. กำแพงกันคลื่นแนวตั้ง (Vertical Seawalls) เป็นประเภทที่พบมากที่สุด ออกแบบมาเพื่อสะท้อนพลังงานคลื่น เหมาะกับพื้นที่ที่มีข้อจำกัดด้านพื้นที่ อย่างไรก็ตาม อาจทำให้เกิดการกัดเซาะรุนแรงที่ฐานกำแพง เนื่องจากการสะท้อนคลื่น 2. กำแพงกันคลื่นแบบหินเรียง (Rubble Mound Seawalls) ใช้ก้อนหินขนาดใหญ่หรือบล็อกคอนกรีตเพื่อลดพลังงานคลื่น มีความคุ้มค่าทางเศรษฐกิจและมีความทนทานสูงกว่ากำแพงแนวตั้ง แต่ต้องใช้พื้นที่และวัสดุจำนวนมาก 3. กำแพงกันคลื่นแบบโค้งและขั้นบันได (Curved and Stepped Seawalls) ออกแบบให้มีรูปทรงโค้งหรือขั้นบันไดเพื่อช่วยลดพลังงานคลื่นและลดการล้นของน้ำ โดยการออกแบบแบบโค้งช่วยลดอัตราการล้นของน้ำหรือกระเซ็นข้ามของน้ำได้อย่างมีประสิทธิภาพ ข้อกำหนดทางโครงสร้าง 1. การป้องกันการกัดเซาะฐานราก (Scour Protection) ต้องคำนึงถึงการกัดเซาะที่ฐานของกำแพงกันคลื่น ซึ่งเป็นสาเหตุหลักของความเสียหายและการพังทลายของกำแพง การเพิ่ม แผ่นกันกัดเซาะ (Apron) ที่ยื่นออกจากฐานสามารถช่วยลดปัญหานี้ได้ 2. การกำหนดระดับการกัดเซาะที่ฐาน (Design Scour Level) ต้องพิจารณาปัจจัยเฉพาะของพื้นที่ เช่น ปริมาณการกัดเซาะจากพายุ […]

การกัดเซาะชายฝั่งทะเลเป็นปัญหาที่สำคัญในด้านวิศวกรรมชายฝั่ง และการวิเคราะห์สาเหตุของการกัดเซาะชายฝั่งนั้นต้องอาศัยการบูรณาการข้อมูลและเทคนิคหลากหลายมุมมอง ทั้งในเชิงวิทยาศาสตร์ วิศวกรรมศาสตร์ และการใช้เครื่องมือวิเคราะห์สมัยใหม่ ข้อมูลที่เกี่ยวข้องและเทคนิคต่าง ๆ ที่สามารถใช้ในการศึกษาสาเหตุของการกัดเซาะชายฝั่งหลักๆมีดังนี้ เทคนิคการวิเคราะห์สาเหตุของการกัดเซาะชายฝั่ง

การเลือกมาตรการป้องกันโดยใช้โครงสร้างทางวิศวกรรมควรเลือกเฉพาะพื้นที่ที่มีความจำเป็นมากทางเศรษฐกิจสังคมวัฒนธรรม โดยพิจารณาทางเลือกอื่นๆประกอบการพิจารณา หากไม่สามารถหลีกเลี่ยงการใช้โครงสร้างได้ ควรใช้อย่างจำกัดที่สุด และเลือกรูปแบบที่รบกวนกระบวนการธรรมชาติให้น้อยที่สุดเท่านั้น   โครงสร้างกำแพงกันคลื่นเป็นทางเลือกเพื่อการป้องกันชายฝั่งทะเลที่นิยมใช้กันมากในยุคปัจจุบัน โดยหน่วยงานที่รับผิดชอบมักระบุว่าเป็นแนวทางเลือกที่ประชาชนผู้มีส่วนได้ส่วนเสียกับโครงการป้องกันชายฝั่งในหลายๆพื้นที่เห็นพ้องต้องกันมากที่สุด เช่น หาดมหาราช หาดม่วงงาม จ.สงขลา หาดชะอำ จ.เพชรบุรี ปากน้ำปราณ จ.ประจวบคีรีขันธ์ เป็นต้น ส่วนหนึ่งของคำอธิบายโดยหน่วยงานที่รับผิดชอบเพื่อประกอบการรับฟังความคิดเห็นของประชาชนมีดังนี้ (1) ก่อสร้างได้ง่าย และรวดเร็วกว่าโครงสร้างประเภทอื่นๆ (2) เป็นโครงสร้างทางทะเลที่ไม่ต้องจัดทำรายการประเมินผลกระทบสิ่งแวดล้อม (ณ เวลานั้น ซึ่งเป็นช่วงก่อนปี 2566 ที่การก่อสร้างกำแพงกันคลื่นไม่ต้องจัดทำ EIA) ยิ่งส่งผลให้กระบวนการใช้ระยะเวลาสั้นลงกว่ารูปแบบอื่น (3) ง่ายต่อการบำรุงรักษาเพราะเป็นโครงสร้างประชิดชายฝั่ง  (4) พื้นที่บนสันกำแพงและด้านหน้าสามารถใช้เป็นพื้นที่สาธารณะและปรับภูมิทัศน์ให้เป็นสถานที่ท่องเที่ยวได้ (5) พื้นที่ด้านหลังกำแพงปลอดภัยจากการการกัดเซาะชายฝั่ง ข้อเท็จจริงตามทฤษฎีคือ โครงสร้างกำแพงกันคลื่นมีลักษณะเป็นกําแพงวางตัวตามแนวประชิดและขนานชายฝั่ง เพื่อรับแรงปะทะจากคลื่น ทำหน้าที่ตรึงแนวชายฝั่งให้อยู่กับที่ ช่วยรักษาเสถียรภาพของพื้นที่บริเวณริมชายฝั่งด้านหลังกำแพงกันคลื่นไม่ให้ถูกกัดเซาะ แต่ไม่ช่วยป้องกันพื้นที่ชายหาดบริเวณด้านหน้ากำแพงกันคลื่น และบริเวณข้างเคียง บริเวณชายฝั่งที่มีปัญหาการกัดเซาะพบว่าชายหาดด้านหน้ากำแพงกันคลื่นจะมีขนาดแคบลง และมักจะหายไปในที่สุดถ้าตะกอนบริเวณชายฝั่งมีปริมาณไม่เพียงพอ โดยจะออกแบบไปเป็นรูปแบบใดก็ขึ้นอยู่กับความเหมาะสมเชิงพื้นที่ทั้งในแง่ของลักษณะทางกายภาพ กระบวนการทางชายฝั่ง การยอมรับของประชาชน ผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม และงบประมาณ  กำแพงกันคลื่นทำให้ปฏิสัมพันธ์ระหว่างน้ำและตะกอนทรายรวมไปถึงคลื่นและกระแสน้ำ ไม่เหมือนเดิมกับชายหาดธรรมชาติในส่วนที่ไม่มีโครงสร้างกำแพงกันคลื่น ดังนั้นพื้นที่ชายฝั่งและบริเวณข้างเคียงกำแพงกันคลื่นจึงจะมีการเปลี่ยนแปลงที่แตกต่างไปจากกรณีที่ไม่มีโครงสร้างกำแพงกันคลื่น ทั้งในระยะสั้นและระยะยาว ตามอ่านเพิ่มเติมได้จากโพส กำแพงกันคลื่น…ไปต่อหรือพอแค่นี้ หากเราจะศึกษาผลกระทบของกำแพงกันคลื่นที่สร้างไปแล้ว เราต้องทำยังไง? […]