เวลาพูดถึง “กำแพงกันคลื่น” หลายคนมักนึกภาพโครงสร้างแข็งแกร่งที่ยืนหยัดต้านพลังของคลื่นริมทะเลได้ แต่สิ่งที่ภาพต่อไปนี้จะบอกเล่า กลับเป็นเรื่องราวอีกด้านหนึ่งที่ไม่ค่อยมีใครพูดถึง นั่นคือ สิ่งที่เกิดขึ้นกับหาดทรายที่อยู่ ข้างๆ กำแพง
ก่อนจะเข้าใจว่าเกิดอะไรขึ้นที่หาดปราณบุรี ต้องเข้าใจหลักการพื้นฐานก่อนว่า ทรายบนชายหาดนั้นไม่ได้หยุดอยู่กับที่ แต่มีการเคลื่อนที่อยู่ตลอดเวลาตามแนวชายฝั่ง (Longshore Sediment Transport) โดยคลื่นและกระแสน้ำจะพัดพาตะกอนทรายจากพื้นที่หนึ่งไปยังอีกพื้นที่หนึ่งอย่างต่อเนื่อง
ลองนึกภาพสายพานลำเลียงทรายที่วิ่งไปตลอดแนวชายฝั่ง ทรายจากหาดหนึ่งถูกพัดพาไปเติมให้กับหาดถัดๆ ไปเป็นวัฏจักร ชายหาดจึงมีสมดุลอยู่ได้ก็เพราะกระบวนการนี้
เมื่อมีการก่อสร้างกำแพงกันคลื่น (Seawall) ขึ้นมาในบริเวณใดบริเวณหนึ่ง กำแพงนั้นจะทำหน้าที่ปกป้องทรัพย์สินที่อยู่เบื้องหลังได้จริง แต่ในเวลาเดียวกัน มันก็ขัดขวางการไหลเวียนของตะกอนตามแนวชายฝั่ง เปรียบเสมือนการสร้างเขื่อนกลางสายพานลำเลียง ทรายที่ควรจะไหลผ่านไปเติมให้หาดด้านล่าง ก็ถูกตัดหายไป
ปรากฏการณ์นี้เรียกในทางวิชาการว่า Downdrift erosion หรือ Flanking erosion คือการกัดเซาะที่รุนแรงขึ้นบริเวณปลายสุดและข้างๆ ของกำแพง ซึ่งเป็นผลโดยตรงจากการที่โครงสร้างแข็งดึงดูดพลังงานคลื่นให้มาซัดกระจุกในจุดนั้น พร้อมกันนั้นก็ตัดการลำเลียงทรายที่หาดข้างเคียงเคยได้รับ
Beach Lover ชวนเดินเท้าสำรวจภาพตอนกลางของหาดปราณบุรี ภาพที่พบได้บอกเล่าเรื่องราวนี้อย่างชัดเจนมาก บริเวณที่มีกำแพงกันคลื่นอยู่นั้นยังพอมีแผ่นดินเหลือ แต่หาดที่อยู่ถัดออกไปทางด้านข้าง ซึ่งไม่มีกำแพงป้องกัน กลับถูกกัดเซาะอย่างรุนแรง จนเกิดเป็นหน้าผาทรายสูงชัน ดินพังทลาย และสิ่งก่อสร้างถูกกลืนหายไปต่อหน้าต่อตา
ท่อระบายน้ำที่เคยฝังอยู่ใต้ดิน บัดนี้โผล่ขึ้นมานอนบนหาดหลังจากดินถูกคลื่นกัดเซาะออกไปจนหมด สะท้อนให้เห็นว่าการกัดเซาะนั้นลึกและรุนแรงเพียงใด ไม่ใช่แค่ผิวดินชั้นบน แต่กัดลึกลงไปถึงโครงสร้างพื้นฐานที่ฝังอยู่ใต้ดิน
ปัญหาที่ซับซ้อนกว่านั้นคือ วงจรของการกัดเซาะที่จะไม่มีวันสิ้นสุดได้ด้วยตัวเอง เมื่อหาดข้างกำแพงถูกกัดเซาะมากขึ้น เจ้าของที่ดินรายนั้นก็จะรู้สึกจำเป็นต้องสร้างกำแพงกันคลื่นของตัวเองขึ้นมาอีกแห่งหนึ่ง และเมื่อกำแพงใหม่ถูกสร้างขึ้น หาดถัดไปอีกแห่งก็จะเริ่มถูกกัดเซาะหนักขึ้น และจะมีกำแพงแห่งใหม่ตามมาอีก
นักวิชาการด้านวิศวกรรมชายฝั่งเรียกกระบวนการนี้ว่า Coastal Squeeze หรือการบีบรัดชายฝั่ง ซึ่งในระยะยาวจะส่งผลให้หาดทรายหดหายไปทั้งหมด เพราะตะกอนไม่มีที่จะสะสมได้อีกต่อไป
มองไปตลอดแนวชายหาด จะเห็นได้ชัดว่าความเสียหายนั้นไม่ได้เกิดขึ้นเป็นจุดๆ แต่แผ่ขยายออกไปเป็นแนวยาว หาดที่เคยกว้างและมีทรายขาวสวยงาม ตอนนี้เหลือเพียงหน้าผาดินสูงชัน และรอยแผลของโครงสร้างที่พังทลาย
หน้าตัดของดินที่ถูกคลื่นกัดเปิดออกมานี้ เปรียบเสมือนประวัติศาสตร์ที่ถูกขีดออก ชั้นทรายและดินที่สะสมมาหลายสิบปี ถูกเปิดเผยออกมาในชั่วข้ามคืน รากไม้ที่เคยยึดดินไว้ต้องลอยอยู่กลางอากาศ ความลึกของรอยกัดเซาะบอกว่าพื้นที่นี้สูญเสียทรายและดินไปมากกว่าที่ตาเห็น…
