สงขลา

“โอ้โห น้ำมันใสมากเลยนะ ถ้าไม่รู้เรื่องอะไรเลย มาแล้วก็คงแค่คิดว่านี่คือหาดสวยๆหาดนึง” น้ำฝนพูดพลางมองออกไปที่ทะเลหน้ากำแพง เธอเพิ่งเคยลงพื้นที่นี้เป็นครั้งแรก ตาเป็นประกายแบบคนที่ยังไม่เคยเห็นสิ่งเหล่านี้ด้วยตาตัวเอง “นั่นแหล่ะปัญหาเลยฝน” เม็ดทรายตอบ “ช่วงปลอดมรสุมมันดูสงบทุกอย่าง แต่ร่องรอยมันยังอยู่” หาดท่าบอน อำเภอระโนด จังหวัดสงขลา เป็นชุมชนประมงริมชายฝั่งที่อยู่กับทะเลมาทั้งชีวิต และอยู่กับกำแพงกันคลื่นแนวตั้งของกรมเจ้าท่ามาหลายปีแล้วเช่นกัน กำแพงที่ตั้งใจจะปกป้องชุมชน แต่ผลลัพธ์ที่ได้กลับซับซ้อนกว่าที่คิด ชายสูงอายุคนหนึ่งเดินออกมาจากบ้านหลังกำแพง มือถือไม้กวาด หน้าตาคุ้นๆกับคนที่รู้ว่าต้องถูกถามคำถามเมื่อเห็นคนแปลกหน้าเดินมาถ่ายรูป “มาดูกำแพงเหรอ” เขาถาม น้ำเสียงไม่ได้เป็นมิตรไม่ได้เป็นศัตรู แค่เหนื่อย “ใช่ค่ะลุง” หยกตอบแทนทุกคน “ช่วงมรสุมที่ผ่านมาเป็นยังไงบ้างคะลุง” ซัน ชายสูงอายุผู้เกิดและโตริมทะเลแห่งนี้มามากกว่า 65 ปี วางไม้กวาดพิงกำแพง แล้วนั่งลงบนก้อนหินข้างๆ “ก็เหมือนเดิมทุกปีน่ะ คลื่นมันข้ามกำแพงเข้ามา น้ำท่วมในบ้าน เกลือมันกัดทุกอย่าง รถก็พัง เครื่องใช้ไฟฟ้าก็พัง ปีนี้ลุงต้องซื้อตู้เย็นใหม่อีกแล้ว” ลุงพูดพลางกวาดสายตาไปที่บ้านตัวเอง “ลุงก็เอากระสอบทรายมาวาง เอาไม้มากั้น แต่มันก็สู้คลื่นไม่ได้หรอก” น้ำฝนฟังอยู่เงียบๆแล้วถามขึ้น “แล้วลุงเคยร้องเรียนไปที่ไหนบ้างไหมครับ ว่ากำแพงมันทำให้บ้านเสียหาย” “ร้องไปก็มีคนมาดู มาถ่ายรูป แต่ก็ยังไม่มีอะไรเปลี่ยน” ลุงส่ายหัว “กำแพงมันก็ยังอยู่แบบนี้ คลื่นก็ยังข้ามอยู่แบบนี้” น้ำฝนหันมาที่เม็ดทรายเสียงเบาลง […]

“เฮ้ ทราย ดูสิ” น้ำฝนผู้ซื่งเพิ่งเสร็จจากการช่วยงานอาจารย์ที่มหาวิทยาลัย ตามมาสมทบกับทีมที่หาดมหาราช หยุดเดินกลางหาด แล้วชี้ลงไปที่ทรายใต้เท้า “มันมีสันนูนๆขึ้นมาเลยนะ อันนี้คืออะไร” เม็ดทรายก้มมองตามที่น้ำฝนชี้ แล้วยิ้ม “สันทราย ทรายที่คลื่นพัดพามาสะสมจนนูนขึ้นมาเป็นสัน มันเกิดขึ้นเองตามธรรมชาติเลย ไม่มีใครมาถมไม่มีใครมาวาง” ทั้งสามคนยืนอยู่บนหาดมหาราช ตำบลจะทิ้งพระ อำเภอสทิงพระ จังหวัดสงขลา ในวันที่แดดออกหลังมรสุมเพิ่งสงบ เจ้าหน้าที่จากสำนักงานทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่งที่ 5 เพิ่งเดินสำรวจผ่านมาไม่นาน เม็ดทรายสังเกตเห็นพวกเขาถ่ายรูปและจดบันทึกอย่างละเอียด “เค้ามาทำอะไรอ่ะ” หยกถามน้อง “สำรวจสถานภาพชายฝั่งหลังมรสุม เป็นงานประจำของกรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง เพื่อเก็บข้อมูลทำรายงานสภาพชายฝั่งทะเลประจำปี” ฝนตอบ “ที่นี่น่าสนใจมากเลยพี่ เพราะตอนมรสุมที่ผ่านมา คลื่นพัดเอาทรายออกไปมากเหมือนกัน ฝนมาทำกิจกรรมเก็บขยะกับน้องๆในค่ายพอดี แต่พอมรสุมหมด ทรายมันกลับมาเอง” “กลับมาได้ไงอ่ะ” “มันเป็นกระบวนการปรับสมดุลของชายฝั่ง ช่วงมรสุมคลื่นแรง ทรายถูกพัดออกไปสะสมอยู่ในน้ำ พอพ้นมรสุม คลื่นเล็กลง มันก็ค่อยๆพัดทรายกลับเข้ามาที่หาดใหม่ หาดที่มีสุขภาพดีจะทำแบบนี้ได้เองตามฤดูกาล” เม็ดทรายพูดพลางกางมือวัดระยะสายตาไปตามแนวหาด “ที่นี่หาดกว้างขึ้นมาประมาณสิบถึงสิบห้าเมตรเลยนะเทียบกับช่วงมรสุม” “สิบห้าเมตรเองรึ ดูกว้างกว่านั้นนะ” หยกเดินออกไปยืนที่แนวน้ำแล้วหันกลับมา “แล้วโครงสร้างที่เห็นอยู่ตรงนั้นล่ะ มีผลอะไรไหม” เม็ดทรายมองไปตามที่หยกชี้ มีโครงสร้างป้องกันชายฝั่งตั้งอยู่ในพื้นที่ ก่อสร้างมาก่อนหน้านี้แล้วสองระยะ “ที่น่าสนใจคือหาดด้านหน้าโครงสร้างทั้งสองระยะ […]

จากชิงโค ทั้งสองคนขับรถต่อขึ้นเหนืออีกไม่ไกล มาจอดริมถนนข้างหาดม่วงงาม อำเภอสิงหนคร จังหวัดสงขลา เม็ดทรายก้าวลงจากรถแล้วหยุดนิ่ง “พี่… หาดมันสวยนะ” ไม่ได้พูดเพื่อชม แต่พูดด้วยความแปลกใจ หลังจากที่สายตาเพิ่งผ่านภาพกำแพงและซากทางจักรยานที่ชิงโคมาหยกๆ การได้เห็นหาดทรายโล่งกว้างที่ยังคงเป็นหาดอยู่จริงๆ รู้สึกแปลกตาไปเลย “ดีใจที่ยังสวยอยู่นะ” หยกพูดพลางเดินลงไปที่หาด “แต่เดี๋ยวก่อน ที่นี่ไม่ใช่ที่ที่เค้าจะสร้างกำแพงใช่ป่ะ” “ใช่เลยพี่ เฟสแรก ระยะ 1.71 กิโลเมตร งบ 138 ล้านบาท ตั้งแต่ปี 2563 แล้ว” เม็ดทรายตอบ “แต่ยังสร้างไม่ได้ เพราะชาวบ้านต่อต้านมาตลอด มีการฟ้องร้องคดีต่อศาลปกครอง จนถึงตอนนี้ชาวบ้านชนะคดีแล้ว ยกเลิกการก่อสร้างไปแล้ว ถ้าเจ้าฝนมาคงได้มีข้อมูลมาแชร์กันมากกว่านี้” ขณะที่ทั้งสองยืนคุยกันอยู่ ก็มีหญิงวัยกลางคนสองคนเดินออกมาจากร้านน้ำปั่นริมหาด มีไม้วัดและโทรศัพท์ในมือ “มาสำรวจอะไรกันเหรอคะ” เธอทักขึ้นก่อน เสียงเป็นกันเอง “เดินดูชายหาดเฉยๆค่ะพี่” เม็ดทรายตอบ “แล้วพวกพี่มาสำรวจอะไรเหรอคะ เห็นมีไม้อะไรมาด้วย” “มาวัดหาดน่ะ” เธอพูดเรียบๆ ราวกับเป็นเรื่องปกติธรรมดา “ทำมาหลายปีแล้ว ทุกเดือนเลย” เม็ดทรายตาโต “พวกพี่ใช้ระบบ BMON กันเหรอคะ” บุ๋มและแอลยิ้มพร้อมกัน […]

เช้าวันใหม่ น้ำฝนติดภารกิจช่วยงานอาจารย์ทำคดีสิ่งแวดล้อมอยู่ที่มหาวิทยาลัยของเธอ พี่หยกขับรถพาเม็ดทรายข้ามแพขนานยนต์มายังหาดทรายแก้ว ต.ชิงโค อ.สิงหนคร อีกฝั่งหนึ่งของเมืองสงขลา “นั่น… ทางจักรยานที่เห็นในรูปตอนก่อนมันอยู่ตรงไหนอ่ะ?” หยกกวาดสายตาไปทั่วบริเวณด้วยสีหน้างุนงง ก่อนจะก้าวลงจากรถอย่างช้าๆ ราวกับไม่อยากเชื่อสิ่งที่เห็นอยู่ตรงหน้า เม็ดทรายไม่ตอบทันที แค่เดินตรงไปยืนอยู่ริมกำแพงคอนกรีตสีเทาที่ทอดตัวยาวเลียบชายฝั่ง แล้วก้มมองลงไปที่พื้นด้านหลังกำแพง “หายไปแล้วพี่ “ พื้นที่ด้านหลังกำแพงกันคลื่นที่ครั้งหนึ่งเคยถูกปรับเป็นทางเดินและทางจักรยานริมทะเลอย่างสวยงาม บัดนี้กลายเป็นซากปรักหักพังที่แทบจะจำหน้าตาเดิมไม่ได้เลย แผ่นพื้นคอนกรีตบางส่วนหลุดล่อน บางส่วนทรุดลงไปเป็นแอ่ง ระบบระบายน้ำที่ควรจะระบายน้ำออกไม่หลงเหลือให้เห็นอีกแล้ว และทรายจำนวนมากที่คลื่นหอบพาข้ามสันกำแพงเข้ามาทับถมเกลื่อนกลาดอยู่ทั่วพื้นที่ราวกับมีใครเอารถมาเททิ้ง “เฮ้ย… นี่ไม่ใช่แค่ชำรุดนะเว้ย มันพังยับเลย” “ใช่พี่ ทั้งหมดนี้มาจากคลื่นที่วิ่งเข้ามาปะทะกำแพง แล้วยกตัวสูงกระเซ็นข้ามสันมาด้านนี้ มันเรียกว่า wave overtopping อ่ะพี่ ทุกครั้งที่คลื่นซัดข้าม น้ำทะเลก็พาตะกอนทรายและแรงกระแทกเข้ามาด้วย แบบนี้ซ้ำๆ ทางเดินก็รับไม่ไหวอยู่แล้ว” “แล้วเค้าไม่รู้เรื่องนี้ก่อนสร้างเหรอ” หยกถามเสียงแหลม เม็ดทรายยังไม่ทันตอบ ก็มีเสียงจากชายสูงอายุในชุดธรรมดาที่กำลังเดินมาจากทางปลายกำแพงดังขึ้น “เด็กๆ มาดูงานเหรอ?” ชายคนนั้นชื่อ ลุงปัน อายุราวหกสิบกว่า อยู่ในแถวนี้มาทั้งชีวิต เดินเข้ามายืนข้างๆโดยไม่รอคำเชิญ แล้วก้มมองพื้นที่พังเสียหายด้วยแววตาที่บอกเล่าว่าเห็นมาตั้งแต่ต้นจนจบ “ลุงเคยปั่นจักรยานที่นี่ทุกเช้าเลยนะหนู ตั้งแต่วันแรกที่เค้าเปิดให้ใช้ได้ ทางสวยดีนะ ปูเรียบ มีไฟ มีม้านั่ง” ลุงปันพูดพลางใช้ปลายรองเท้าเขี่ยแผ่นพื้นคอนกรีตที่หลุดออกมากองอยู่ข้างเท้า “แต่ไม่นานเลย ไม่ถึงสองปีด้วยซ้ำ […]

ทั้งสามคนกลับมาที่หาดสมิหลาอีกครั้งในช่วงเย็นวันนั้น หาดสมิหลายังมีคนเดินอยู่เรื่อยๆ ไม่ใช่คนที่ตั้งใจมาถ่ายรูปอย่างเดียว แต่เป็นคนที่มาใช้พื้นที่วิ่งออกกำลังกาย เดินเล่นกับครอบครัว พาเด็กเล็กมาสัมผัสน้ำทะเลเป็นครั้งแรก นั่งมองฟ้าแบบไม่ต้องซื้ออะไรสักอย่าง เม็ดทรายเดินช้าๆ กับน้ำฝนและหยก เหยียบไปบนทรายแน่นๆ หาดกว้างทำให้ทุกคนมีพื้นที่ของตัวเองได้โดยไม่ต้องเบียดกัน และเม็ดทรายคิดว่านี่ไม่ใช่เรื่องสวยงามอย่างเดียว แต่มันคือความเป็นธรรมในรูปที่จับต้องได้ที่สุด “แปลกนะ” หยกพูด “พี่เคยคิดว่าความเป็นธรรมเป็นเรื่องบนโต๊ะประชุม เป็นเรื่องกฎหมาย เป็นเรื่องนโยบาย”เธอกวาดสายตาไปรอบๆ “แต่พอมาอยู่บนหาดกว้างๆ แบบนี้ มันเหมือนทุกคนได้สิทธิพื้นฐานเท่าๆ กัน” น้ำฝนยิ้มเล็กน้อยตามประสานักกฎหมายที่เรียนเรื่องนี้มาโดยตรง “เพราะพื้นที่สาธารณะมันคือ ‘สิทธิ’ แบบไม่ต้องมีคำอธิบายเยอะ” เธอหยุดนิดหนึ่งแล้วพูดต่อ “หาดกว้างหมายถึง คนแก่เดินได้ เด็กวิ่งได้ รถเข็นเข็นได้ คนที่ไม่มีเงินก็มาได้ คนที่อยากเงียบ ก็มีมุมเงียบ คนที่อยากคึกคักก็มีโซนคึกคัก” เม็ดทรายพยักหน้า “และทั้งหมดนี้เกิดขึ้นได้เพราะหาดยังทำหน้าที่ของมัน รับพลังงานคลื่น สร้างพื้นทราย และรักษาพื้นที่ให้คน” เสียงกีบม้าดังมาแต่ไกล ตึก…ตึก…ตึก…เดชจูงม้าเข้ามาใกล้ คนอยู่บนอานม้าเป็นเด็กผู้หญิงตัวเล็ก กอดคอม้าแน่นแบบกลัวนิดๆ แต่ตาเป็นประกายแบบชอบสุดๆ “เด็กๆ ชอบมากเลยฝน” เดชพูดกับฝน “ถ้าหาดแคบหรือขรุขระ เขาจะไม่กล้าขี่เลย” น้ำฝนพยักหน้า “เพราะมันไม่ปลอดภัยใช่ไหมคะพี่” เดชยิ้ม “ใช่ แล้วมันก็ไม่ใช่แค่เรื่องการทำมาหากินของพี่นะ” […]

หาดสมิหลา ชื่อที่ใครๆ ก็รู้จักแต่สิ่งที่เม็ดทรายอยากให้คนจำ ไม่ใช่แค่รูปปั้นนางเงือก ไม่ใช่แค่ภาพถ่ายคู่ทะเลเป็น “ความกว้าง” ของชายหาดที่ทำให้กิจกรรมทุกอย่างบนหาดเกิดขึ้นได้ วันนี้ลมดี ฟ้าสว่าง หาดยาวราว 3.3 กิโลเมตรทอดตัวเป็นเส้นโค้งสวยงาม และพอเดินไปทางเหนือ เงาของต้นสนเริ่มหนาขึ้น นั่นคือแหลมสนอ่อน พื้นที่ที่เหมือนหาดกำลังยิ้มกว้างกว่าเดิม “นี่แหละที่พี่ชอบ” หยกพูดพลางสูดลมหายใจ “หาดกว้างๆ เดินแล้วหัวโล่ง” น้ำฝนยิ้ม เธอดูผ่อนคลายกว่าทุกครั้งที่ลงพื้นที่“หาดท่องเที่ยวกลางเมืองที่คนใช้ได้จริง มันควรเป็นแบบนี้เนอะ” เม็ดทรายกำลังจะตอบ แต่เสียงกีบม้ากระทบทรายดังเป็นจังหวะเข้ามาก่อนตึก…ตึก…ตึก…นักท่องเที่ยวคนหนึ่งอยู่บนหลังม้า ที่กำลังถูกจูงเดินเลียบชายหาดช้าๆ ผ่านกลุ่มคนที่กำลังเดินเล่น ถ่ายรูป และหัวเราะกันแบบไม่ต้องรีบ เม็ดทรายเผลอยิ้มตามโดยไม่รู้ตัว“ฝนดูสิ” เธอชี้ “กิจกรรมแบบนี้มันเกิดขึ้นได้เพราะหาดมันกว้างและยาวต่อเนื่องพอ’” น้ำฝนมองตาม แล้วตอบเหมือนพูดกับตัวเอง“ถ้าไม่มีหาด ม้าก็เดินไม่ได้” หยกเสริมทันที “ไม่ใช่แค่ม้า”เธอกวาดสายตาไปทั่ว “กิจกรรมท่องเที่ยวหลายอย่างก็ทำไม่ได้ ถ้าหาดไม่กว้าง ไม่มีพื้นที่ให้คนกระจายตัว ไม่มีที่ให้เด็กวิ่ง ไม่มีที่ให้ร้านค้าตั้งแบบไม่เบียดกัน” เม็ดทรายพยักหน้า “ชายหาดไม่ใช่แค่พื้นทราย มันคือพื้นที่สาธารณะที่สร้างมูลค่าทางเศรษฐกิจโดยแทบไม่ต้องติดตั้งอะไรเพิ่มเลย แค่ต้องรักษามันไว้ก็พอ” พวกเธอเดินต่อไปทางแหลมสนอ่อน เงาสนยาวขึ้น ลมเย็นขึ้น และทรายใต้เท้าดูแน่นขึ้นอย่างน่าประหลาดเม็ดทรายหยุดยืนมองแนวต้นสนและผืนทรายกว้างที่เหมือนจะงอกออกมาจากฝั่ง “ที่นี่มีแผ่นดินงอกประมาณ 500 ไร่ใช่ไหม” น้ำฝนถาม เหมือนทดสอบความจำของตัวเอง […]

เสียงคลื่นที่ชลาทัศน์ยังเหมือนเดิม แต่เม็ดทรายรู้สึกว่า “เรื่องเล่า” ของหาดนี้ไม่เหมือนเดิมอีกแล้ว มันเป็นเรื่องเล่าที่ถูกเริ่มใหม่หลายครั้ง ด้วยความหวังชื่อเดียวกันว่า “เติมทรายชายหาด” แต่ความหวังนั้นกลับสะดุดซ้ำๆ ด้วยเหตุผลคนละแบบในแต่ละรอบ เหมือนหาดกำลังบอกว่า การเติมทรายไม่ใช่เวทมนตร์ และที่สำคัญมันไม่ใช่วิธีที่ทำแบบเดิมๆ แล้วจะสำเร็จเหมือนกันทุกที่ น้ำฝนเปิดแฟ้มเอกสารให้เม็ดทรายดู แผ่นกระดาษบางๆ เต็มไปด้วยตัวเลข ปี พ.ศ. และคำที่อ่านแล้วเจ็บแบบแห้งๆ เช่น “ไม่แล้วเสร็จ” “ไม่เป็นไปตามแผน” “ปรับวิธีการ” “เติมทรายไม่เต็ม” “เติมทรายสะดุด” หยกยืนเงียบ แต่สายตาไม่เงียบ เธอมองสลับระหว่างเอกสารกับแนวหาด เหมือนพยายามต่อภาพว่า “ตัวหนังสือ” กับ “ทรายจริง” มันเชื่อมกันตรงไหน “รอบแรก ปี 2555” น้ำฝนเริ่มเล่า น้ำเสียงเหมือนคนอ่านคำพิพากษาให้ตัวเองฟัง “ทำโดยแทบไม่ได้ศึกษาก่อน ใช้ทรายละเอียดมาก ละเอียดจนเกือบเป็นโคลน” เม็ดทรายหลับตาแว้บหนึ่ง เหมือนภาพเม็ดตะกอนเล็กๆ ลอยฟุ้งขึ้นมาทันที“ทรายละเอียดเกินไป มันไม่ใช่แค่ทำให้สีของน้ำขุ่นขึ้นนะฝน” เธอพูดช้า ๆ“มันมีเรื่องทางฟิสิกส์ด้วย ตะกอนเม็ดเล็กจะถูกยกตัวง่าย เคลื่อนย้ายง่าย และสูญเสียเร็ว” น้ำฝนพยักหน้า “ผลคือ ตะกอนหายไปกว่า 70% ภายใน 6 […]