กระแสน้ำในทะเลเคลื่อนที่ได้ด้วยหลายสาเหตุหลัก ซึ่งสามารถแบ่งออกเป็นปัจจัยหลัก ๆ ดังนี้:
1. แรงลม (Wind-driven currents)
ลมเป็นหนึ่งในตัวการหลักที่ทำให้เกิดกระแสน้ำผิวหน้าทะเล (Surface currents) โดยลมที่พัดผ่านผิวน้ำจะถ่ายเทพลังงานให้กับน้ำ ทำให้เกิดการเคลื่อนที่ของกระแสน้ำผิวหน้าตามทิศทางของลม กระแสน้ำที่เกิดจากลมมักเห็นได้ชัดในมหาสมุทร เช่น กระแสน้ำกัลฟ์สตรีม (Gulf Stream) หรือ กระแสน้ำคุโรชิโอะ (Kuroshio Current)
2. ความแตกต่างของความหนาแน่นของน้ำทะเล (Density-driven currents)
ความหนาแน่นของน้ำทะเลขึ้นอยู่กับ อุณหภูมิ (temperature) และ ความเค็ม (salinity) น้ำเย็นและน้ำที่มีความเค็มสูงกว่าจะมีความหนาแน่นมากกว่าและจมลง ทำให้เกิดกระแสน้ำลึก (Deep ocean currents) ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของระบบหมุนเวียนขนาดใหญ่ที่เรียกว่า Thermohaline Circulation กระแสน้ำแบบนี้มีบทบาทสำคัญในการขนส่งความร้อนและสารอาหารทั่วโลก
3. อิทธิพลของแรงคอริออลิส (Coriolis Effect)
เนื่องจากโลกหมุนรอบตัวเอง ทำให้กระแสน้ำเบี่ยงทิศไปทางขวาในซีกโลกเหนือ และไปทางซ้ายในซีกโลกใต้ ซึ่งมีผลต่อรูปแบบกระแสน้ำขนาดใหญ่ เช่น วงวนกระแสน้ำ (Gyres) ในมหาสมุทร
4. แรงโน้มถ่วงและน้ำขึ้นน้ำลง (Tidal currents)
การเคลื่อนที่ของกระแสน้ำขึ้นน้ำลงเกิดจากอิทธิพลของแรงโน้มถ่วงของดวงจันทร์และดวงอาทิตย์ที่กระทำต่อน้ำทะเลกระแสน้ำแบบนี้มีลักษณะเป็นรอบ และสามารถเห็นได้เด่นชัดบริเวณปากแม่น้ำ อ่าว และช่องแคบ เช่น กระแสน้ำไหลย้อน (Tidal bore)
5. แรงดันจากความแตกต่างของระดับน้ำทะเล (Pressure gradients)
เมื่อระดับน้ำทะเลมีความแตกต่างกัน เช่น จากกระแสน้ำไหลออกจากแม่น้ำสู่ทะเล หรือจากความแตกต่างของความกดอากาศ น้ำจะไหลจากที่สูงไปที่ต่ำทำให้เกิดกระแสน้ำ
6. การปะทะของกระแสน้ำกับโครงสร้างทางธรรมชาติ (Topography and Boundary Interactions)
พื้นทะเล เช่น แนวปะการัง ภูเขาใต้ทะเล หรือไหล่ทวีป สามารถส่งผลให้เกิดการเปลี่ยนแปลงทิศทางของกระแสน้ำกระแสน้ำสามารถถูกบังคับให้ขึ้นสู่ผิวน้ำเมื่อกระทบกับขอบทวีปหรือแนวสันเขาใต้ทะเล ทำให้เกิดกระแสน้ำขึ้นจากส่วนลึก (Upwelling) ซึ่งนำสารอาหารจากทะเลลึกขึ้นมาเลี้ยงระบบนิเวศผิวน้ำ
7. กระแสน้ำที่เกิดจากพายุและสภาพอากาศสุดขั้ว (Storm-driven currents)
พายุหมุนเขตร้อนและพายุไต้ฝุ่นสามารถสร้างกระแสน้ำที่รุนแรง โดยเฉพาะใกล้ชายฝั่งส่งผลต่อคลื่นและการพัดพาตะกอน
กระแสน้ำในทะเลเป็นผลรวมของหลายปัจจัยที่ทำงานร่วมกัน ซึ่งมีผลกระทบต่อระบบนิเวศชายฝั่ง การเปลี่ยนแปลงภูมิอากาศ และการไหลเวียนของพลังงานทั่วโลก
